Cẩm nang điều trị sỏi thận

Bệnh viện Tâm Anh TPHCM Địa chỉ: 2B Phổ Quang, Phường 2, Quận Tân Bình, TPHCM Điện thoại:  (+84) 028 7102 6789 Website:  www.tamanhhospital.vn Đăng ký khám bệnh Tư vấn trực tuyến Fanpage:  https://www.facebook.com/bsnguyentancuong / Website:  https://www.chuyentrisoithan.com/ Đăng ký khám bệnh

Khi bác sĩ biết tại sao bạn bị sỏi thận, bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn cách phòng ngừa sỏi, bao gồm thay đổi chế độ ăn, và dùng thuốc. Không có một chế độ ăn nào phù hợp cho tất cả mọi người. Mỗi người mỗi khác. Chế độ ăn của bạn có lẽ không phải là nguyên nhân tạo sỏi. Nhưng có những thay đổi chế độ ăn có thể làm sỏi ngưng hình thành thêm. THAY ĐỔI CHẾ ĐỘ ĂN Những mẹo ăn uống mà bác sĩ có thể đề nghị khi bạn bị sỏi thận: Uống đủ dịch mỗi ngày Nếu lượng nước tiểu không nhiều, bác sĩ sẽ khuyên bạn uống ít nhất 3 lít dịch mỗi ngày, tương đương với khoảng 10 ly nước. Đây là cách tốt nhất để làm giảm nguy cơ tạo sỏi mới. Nhớ uống nhiều hơn lượng dịch bị mất khi bạn đổ mồ hôi do vận động hoặc thời tiết nóng. Tất cả các loại thức uống được tính là dịch nhập vào cơ thể. Nhưng tốt nhất dùng thức uống không có hoặc rất ít năng lượng. Điều này cũng có nghĩa là hạn chế thức uống có đường hoặc có chứa cồn. Biết được lượng dịch nhập mỗi ngày có thể giúp bạn biết bạn cần uống bao nhiêu để có kh...

Phòng ngừa sỏi thận là tìm hiểu lý do tại sao bạn bị sỏi thận. Bác sĩ sẽ cho bạn làm các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân tạo sỏi. Khi biết được nguyên nhân, bác sĩ sẽ hướng dẫn giúp bạn không để sỏi tái phát. Những xét nghiệm mà bác sĩ đề nghị thực hiện được liệt kê bên dưới. TIỀN SỬ BỆNH VÀ CHẾ ĐỘ ĂN Bác sĩ sẽ hỏi bạn về tiền sử cá nhân hoặc gia đình. Bác sĩ có thể hỏi bạn: Trước đây bạn có bị sỏi thận không? Có ai trong gia đình bạn bị sỏi thận không? Bạn có bệnh gì mà làm tăng nguy cơ tạo sỏi không, như tiêu chảy kéo dài, gout hoặc đái tháo đường không? Thức ăn dễ tạo sỏi thận Thói quen ăn uống cũng cung cấp thông tin hữu ích. Bạn có thể đang dùng những thức ăn có nguy cơ tạo sỏi. Cũng có thể bạn đang dùng khẩu phần có quá ít thức ăn phòng ngừa sỏi hoặc uống không đủ dịch. Biết được tiền sử bệnh, tiền sử gia đình và chế độ ăn có thể giúp bác sĩ xác định lý do cơ thể bạn hình thành sỏi thận. XÉT NGHIỆM MÁU VÀ NƯỚC TIỂU Sau khi hỏi bệnh sử và khám bệnh,...

Lấy sỏi thận qua một đường mổ rất nhỏ trên da Lấy sỏi thận qua da (PCNL) là phương pháp điều trị tốt nhất với những sỏi thận kích thước lớn. Bệnh nhân được cho ngủ khi phẫu thuật. PCNL tạo một vết cắt nhỏ khoảng 1cm vùng hông lưng, vừa đủ rộng để đưa 1 ống soi vào trong thận, nơi có chứa sỏi. Một dụng cụ được đưa vào trong ống soi để phá vỡ sỏi. Do PCNL có thể lấy sỏi ra khỏi cơ thể, nên được xem như là phương pháp điều trị tốt nhất sỏi lớn ở thận. Dẫn lưu thận sau mổ Sau khi phẫu thuật PCNL, một ống nhỏ thường được đặt vào thận để dẫn lưu nước tiểu vào một túi chứa bên ngoài (túi dẫn lưu thận). Ống này cũng giúp cầm máu. Ống được lưu qua đêm hoặc trong vài ngày. Bạn có thể phải ở lại bệnh viện đến ngày hôm sau. Bác sĩ niệu có thể cho bạn chụp X quang khi bạn còn nằm viện để kiểm tra sỏi. Nếu còn sót sỏi, bác sĩ có thể nội soi thận một lần nữa để lấy sỏi. Bạn có thể bắt đầu hoạt động bình thường sau 1 đến 2 tuần. ThS. BS Nguyễn Tân Cương

Nội soi niệu quản Nội soi niệu quản (URS) được dùng để điều trị sỏi thận và sỏi niệu quản. URS đưa một ống soi nhỏ, gọi là ống soi niệu quản, vào bàng quang, lên niệu quản và vào trong thận. Ống soi cứng được dùng cho sỏi nằm ở phần thấp niệu quản, gần bàng quang. Ống soi mềm được dùng để điều trị sỏi nằm ở niệu quản đoạn trên và sỏi thận. Ống soi niệu quản cho phép bác sĩ niệu nhìn thấy sỏi, không có vết mổ. Bạn có thể được cho ngủ trong khi phẫu thuật. Khi bác sĩ nhìn thấy sỏi, một cái rọ nhỏ dùng để bắt sỏi nhỏ và lấy ra. Nếu sỏi quá to, sỏi phải được phá vỡ thành nhiều mảnh nhỏ bởi dụng cụ tán sỏi dùng năng lượng laser, siêu âm hay xung hơi. Dùng rọ bắt sỏi Khi sỏi được lấy ra bác sĩ có thể đặt vào niệu quản một ống lưu tạm thời. Ống thông nhỏ làm bằng nhựa cứng giúp niệu quản mở rộng để nước tiểu có thể dễ dàng di chuyển từ niệu quản xuống bàng quang. Không giống như ống thông tiểu hay ống dẫn lưu thận, ống này nằm hoàn toàn bên trong cơ thể, không cần túi bên ngoài để c...

Tán sỏi ngoài cơ thể Tán sỏi ngoài cơ thể (SWL) được dùng để điều trị sỏi thận và niệu quản. Sóng xung động được tập trung vào sỏi bằng cách định vị với tia X hoặc siêu âm để phá sỏi. Sóng xung động bắn liên tục vào sỏi làm sỏi vỡ thành nhiều sỏi nhỏ. Những mảnh sỏi này di chuyển, đi ra theo đường tiểu trong vài tuần. Do sóng xung động có thể gây khó chịu cho người bệnh, nên khi làm thủ thuật cần phải có phương tiện kiểm soát đường thở. Trong một số trường hợp cần phải tiền mê, cho người bệnh uống hoặc tiêm thuốc an thần trước khi tán sỏi. SWL không hiệu quả với sỏi cứng, như cystine, vài loại sỏi canxi oxalat và canxi phosphat, hoặc sỏi kích thước lớn. Theo dõi tán sỏi trên màn hình tăng sáng Với SWL, bạn có thể về nhà trong ngày làm thủ thuật. Bạn có thể trở lại hoạt động bình thường trong khoảng 2-3 ngày. Bạn cũng cần dùng một dụng cụ lọc lấy sỏi khi tiểu ra. Những sỏi nhỏ này sẽ được đem đến phòng xét nghiệm phân tích sỏi. Mặc dù SWL được dùng rộng rãi và được xem là r...

Khi nào sỏi thận cần phải phẫu thuật? Những sỏi nhỏ trong thận có thể nằm ở đó mà không gây triệu chứng hay nhiễm khuẩn. Rất ít khi sỏi di chuyển và gây đau. Bác sĩ Tiết Niệu đề nghị phẫu thuật khi: Sỏi kẹt và không thể tự ra được Đau nhiều, đau tái phát. Sỏi ảnh hưởng đến chức năng thận.  Sỏi kẹt khúc nối Chuẩn bị gì trước khi phẫu thuật? Trước khi phẫu thuật, bạn cần được chụp phim để kiểm tra xem sỏi có di chuyển không hay đã được tiểu ra. Để phòng ngừa chảy máu, bạn được làm xét nghiệm đếm tế bào máu toàn phần và đếm tiểu cầu trước khi phẫu thuật. Có những chọn lựa phẫu thuật nào để điều trị sỏi thận? Sỏi thận nên được phẫu thuật lấy ra nếu gây nhiễm khuẩn tái diễn hoặc gây tắc nghẽn. Ngày nay, sỏi thận được điều trị bằng phẫu thuật ít xâm lấn với vết mổ nhỏ hoặc không có vết mổ, ít đau và hồi phục nhanh. Các phương pháp phẫu thuật bao gồm: Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung động tập trung Tán sỏi nội soi laser Lấy sỏi thận qua da Phẫu thuật nội...

CHỜ ĐỢI SỎI TỰ DI CHUYỂN THEO ĐƯỜNG TIỂU RA KHỎI CƠ THỂ Thông thường, bạn có thể chờ đợi sỏi tự di chuyển ra ngoài. Sỏi kích thước càng nhỏ thì càng dễ ra hơn. Sỏi sẽ di chuyển theo đường tiểu của bạn để ra khỏi cơ thể. Bạn có thể chờ từ 4 đến 6 tuần để sỏi tự tống xuất ra với điều kiện cơn đau đã được kiểm soát tốt, không có nhiễm khuẩn, thận không bị tắc nghẽn nặng và sỏi kích thước nhỏ. Khi chờ đợi sỏi ra, bạn nên uống nhiều nước. Bạn cũng cần thuốc giảm đau, như ibuprofen. Sỏi càng nhỏ và và càng gần bàng quang thì sẽ dễ ra hơn. THUỐC Một số thuốc có tác dụng giúp tống xuất sỏi. Loại thuốc thường được dùng phổ biến nhất là tamsulosin. Tamsulosin (Harnal Ocas) làm giãn niệu quản, khiến cho sỏi dễ ra hơn. Bạn cũng có thể cần thuốc giảm đau và thuốc chống nôn ói. ThS BS Nguyễn Tân Cương

THS.BS NGUYỄN TÂN CƯƠNG Chuyên khoa: Tiết niệu - Nam khoa Nơi công tác 2001-2005: Bệnh viện Chợ Rẫy 2006-2018: Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM 2018-2019: Bệnh viện Quốc Tế Mỹ 2019-2020: Bệnh viện Quốc Tế Vinmec Central Park 2021- Nay: Bệnh viện Tâm Anh TPHCM Bằng cấp chuyên môn Bác sĩ Chuyên Khoa Cấp 1 Bác sĩ Nội Trú Thạc Sĩ Y học  Lĩnh vực lâm sàng chuyên sâu Nội soi tiết niệu Phẫu thuật nội soi tiết niệu Ung thư tiết niệu sinh dục Niệu phụ khoa Nam khoa  Kinh nghiệm làm việc 2001-2003: Bác sĩ nội trú tiết niệu - Bệnh viện Chợ Rẫy 2004-2005: Bác sĩ nội trú tiết niệu - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM 2006-2018: Bác sĩ Tiết niệu - Nam khoa - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM 2018-2019 : Phó Trưởng Khoa Ngoại - Bệnh viện Quốc Tế Mỹ  2019-2020: Trưởng Đơn Nguyên Ngoại Tiết Niệu - Bệnh viện Quốc Tế Vinmec Central Park 2021 - Nay: Bác sĩ Tiết niệu - Bệnh viện Tâm Anh TPHCM Thành viên Hội Tiết Niệu Mỹ Hội Nội Soi Tiết Niệu Thế Giới Hội Thận...

Các yếu tố liên quan chọn lựa điều trị sỏi thận Điều trị sỏi thận phụ thuộc các yếu tố sau: Loại sỏi thận Vị trí sỏi Ảnh hưởng của sỏi như thế nào? Thời gian có triệu chứng Có nhiều phương pháp điều trị sỏi thận. Điều quan trọng là bạn phải thảo luận với bác sĩ để chọn phương phát tốt nhất. Điều trị nội khoa Chờ đợi sỏi tự di chuyển theo đường tiểu ra khỏi cơ thể Điều trị bằng thuốc Phẫu thuật Tán sỏi ngoài cơ thể Tán sỏi nội soi laser Lấy sỏi thận qua da Phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở lấy sỏi Hầu hết sỏi thận có thể di chuyển theo đường tiểu ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên cũng có bệnh nhân phải trải qua nhiều lần phẫu thuật lấy sỏi. ThS BS Nguyễn Tân Cương

Hình ảnh siêu âm: sỏi bể thận  Sỏi thận “yên lặng”, là những sỏi không có triệu chứng, thường được phát hiện khi siêu âm hoặc chụp X quang. Những người khác được chẩn đoán do đau vùng hông lưng khi sỏi di chuyển, và cần phải nhờ hỗ trợ y tế. Hình ảnh X quang: Sỏi san hô thận trái Khi có máu trong nước tiểu hay khi đau bụng đột ngột ở một bên hông, bác sĩ sẽ cho bạn làm một số xét nghiệm. Siêu âm bụng hoặc CT Scan có thể xác định sỏi thận. Những hình ảnh này cho biết kích thước và vị trí sỏi thận. CT scan thì thường được dùng trong khoa cấp cứu vì có kết quả nhanh và chẩn đoán chính xác. Hình ảnh CTScan: sỏi khúc nối Xét nghiệm nước tiểu được thực hiện để biết có nhiễm khuẩn trong thận. ThS. BS Nguyễn Tân Cương

Sỏi trong thận thường không có triệu chứng. Khi di chuyển, sỏi có thể xuống bàng quang và có thể kẹt ở niệu quản. Sỏi gây tắc nghẽn làm thận căng, gây ứ nước. Đó là lý do gây đau. Các triệu chứng thường gặp của sỏi thận là: Đau một bên vùng lưng. Cơn đau thường lan xuống vùng bụng dưới và háng. Một số phụ nữ cho rằng đau có thể nhiều hơn cả đau đẻ. Cơn đau xuất hiện rất nhanh, đau dữ dội sau đó giảm dần. Đau xuất hiện rồi biến mất như thể cơ thể muốn thoát khỏi viên sỏi. Có cảm giác buồn tiểu. Đi tiểu thường xuyên hơn, hoặc có cảm giác nóng rát khi tiểu. Nước tiểu có màu đỏ hoặc nâu do có máu. Hoặc có máu trong nước tiểu tuy nhiên không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Buồn nôn và nôn ói. Nam giới có thể có cảm giác đau ở đầu dương vật. ThS. BS Nguyễn Tân Cương

NƯỚC TIỂU ÍT Yếu tố nguy cơ chính sỏi thận là lượng nước tiểu ít thường xuyên, lâu dài. Lượng nước tiểu ít có thể do sự mất nước. Cơ thể mất dịch do vận động nhiều, ở nơi nắng nóng, hoặc uống không đủ nước. Khi nước tiểu ít, nước tiểu sẽ bị cô đặc và có màu sẫm. Nước tiểu bị cô đặc do có quá ít dịch để muối hòa tan. Uống nhiều nước sẽ làm giảm lượng muối trong nước tiểu. Bằng cách này bạn có thể làm giảm nguy cơ hình thành sỏi. Nếu bạn có sỏi, bạn nên uống đủ nước để tạo được ít nhất 2,5 lít nước tiểu mỗi ngày. Trung bình, bạn phải uống khoảng 3 lít dịch mỗi ngày. Nước là loại thức uống tốt nhất bổ sung dịch cho cơ thể. CHẾ ĐỘ ĂN Chế độ ăn cũng có ảnh hưởng đến sự hình thành sỏi. Chế độ ăn nhiều đam động vật, như thịt bò, cá, gà, và heo có thể làm tăng độ axit trong nước tiểu. Nồng độ axit cao làm cho các calcium oxalate và axit uric dễ hình thành sỏi. Thịt phân hủy thành axit uric cũng làm tăng nguy cơ tạo sỏi. Tránh dùng các thức ăn có nhiều oxalat. Một trong những nguyên ...

Sỏi thận có màu sắc và thành phần khác nhau. Cách điều trị và phòng ngừa sỏi phụ thuộc vào loại sỏi thận. SỎI CANXI (CHIẾM 80%)  Sỏi canxi là loại sỏi thận phổ biến nhất. Có hai loại sỏi canxi là: calcium oxalate và calcium phosphate. Calcium oxalate thường gặp hơn. Một số người có quá nhiều canxi trong nước tiểu, do đó làm tăng nguy cơ tạo sỏi. Ngay cả với lượng canxi trong nước tiểu bình thường, sỏi canxi cũng vẫn có thể hình thành vì nhiều lý do khác. Sỏi canxi oxalate SỎI AXIT URIC (CHIẾM 5–10%) Axit uric là một sản phẩm chuyển hóa từ những biến đổi hóa học trong cơ thể. Tinh thể axit uric không hòa tan trong nước tiểu axit, là nguyên nhân hình thành sỏi axit uric. Nước tiểu axit có thể do: •  Quá cân •  Tiêu chảy kéo dài  •  Đái tháo đường type 2 (lượng đường trong máu cao)  •  Bệnh Gout  •  Chế độ ăn nhiều đạm động vật và ít rau quả  Sỏi axit uric SỎI NHIỄM KHUẨN STRUVITE (CHIẾM 10%) Sỏi struvite là loại sỏi ít phổ biến. ...

Hệ tiết niệu Thận có kích thước khoảng 1 nắm tay, có chức năng điều hòa dịch và các chất trong cơ thể. Mỗi người có hai quả thận nằm ở sau lưng cạnh cột sống, dưới gan, dạ dày và tuyến tụy. Thận, niệu quản và bàng quang là các thành phần của đường tiết niệu. Trong cơ thể hệ thống thận niệu tạo ra nước tiểu, vận chuyển và chứa đựng nước tiểu. Chức năng lọc máu của thận Chức năng chính của thận là lọc máu, những chất thải sẽ trở thành nước tiểu, được đưa xuống niệu quản vào bàng quang. Nước tiểu được tống xuất ra khỏi cơ thể qua ống dẫn niệu đạo. Thận còn kiểm soát nồng độ các chất điện giải như muối, kali và canxi trong máu. Sỏi kẹt niệu quản Sỏi được hình thành trong thận, và thỉnh thoảng di chuyển xuống niệu quản. Niệu quản là các ống dẫn từ thận xuống bàng quang. Nếu sỏi rời khỏi thận và kẹt ở niệu quản, được gọi là sỏi niệu quản. ThS. BS Nguyễn Tân Cương

Sỏi thận Nước tiểu chứa nhiều chất khoáng và muối hòa tan. Khi nước tiểu có nồng độ cao với những chất này, sỏi sẽ được hình thành. Sỏi thận lúc đầu còn nhỏ sau đó kích thước lớn dần. Sỏi có thể chiếm hết cấu trúc bên trong thận. Vài sỏi nằm ở thận và không gây ra vấn đề gì. Một số sỏi có thể di chuyển xuống niệu quản (ống dẫn nối giữa thận và bàng quang). Khi sỏi đến bàng quang, sỏi có thể được tống xuất ra ngoài. Nếu sỏi kẹt ở niệu quản, sỏi làm tắc nghẽn dòng nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Đây là nguyên nhân gây ra cơn đau quặn thận. ThS. BS Nguyễn Tân Cương